Ngày nay, từ "trân trọng" chỉ được dùng với một nghĩa duy nhất là “tỏ ý quý, coi trọng”. Ví dụ: “Trân trọng tiếng nói dân tộc. Xin gửi lời chào trân trọng.” (Hoàng Phê (chủ biên, Từ điển Tiếng Việt, tr. 994) hoặc thường dùng khi gặp gỡ: “Xin trân trọng giới thiệu…”.

 Nguyễn Khắc Bảo

 

Ngày nay, từ "trân trọng" chỉ được dùng với một nghĩa duy nhất là “tỏ ý quý, coi trọng”. Ví dụ: “Trân trọng tiếng nói dân tộc. Xin gửi lời chào trân trọng.” (Hoàng Phê (chủ biên, Từ điển Tiếng Việt, tr. 994) hoặc thường dùng khi gặp gỡ: “Xin trân trọng giới thiệu…”.

 

Nhưng nét nghĩa trên lại tỏ ra không phù hợp trong cảnh Thúy Kiều tiễn Kim Trọng về Liễu Dương chịu tang chú:

Ngại ngùng một bước một xa,

                       Một lời trân trọng châu sa mấy hàng

(Câu 561, 562)

Trong Từ điển Truyện Kiều cả học giả Đào Duy Anh cùng giáo sư Phan Ngọc đều giảng: “Trân trọng: quý trọng. Lời trân trọng là lời nói ý quý mến, xem trọng”. Cách giải nghĩa này xem ra cũng không phù hợp vì tình cảm giữa đôi trai gái này đã vượt qua mức khách sáo ban đầu “quý mến xem trọng” lâu rồi. Họ phải lòng nhau ngay từ khi “nẻo xa mới tỏ mặt người”. Chàng Kim Trọng thì mới “trộm nghe thơm nức hương lần” đã bộc lộ ngay tình cảm “những là trộm dấu thầm yêu chốc mòng”. Còn Thúy Kiều thì kín đáo hơn một chút “tình trong như đã mặt ngoài còn e”. Song họ đã có hai tuần trăng để thầm nhớ nhau và lại có buổi trao kỉ vật. Chàng thì “giở kim thoa với khăn hồng trao tay” và nàng đáp ứng ngay:

Sẵn tay bẻ quạt hoa quỳ,

Với cành thoa ấy tức thì đổi trao.

Rồi lại một ngày một đem tâm tình, thề thốt với nhau:

Tiên thề cùng thảo một chương,

Tóc mây một  món dao vàng chia đôi.

 

Vậy thì đôi trai gái này tuy “chưa chăn gối cũng vợ chồng” (lời khẳng nhận của Kim Trọng), lúc chia tay nhau mà lại được hiểu là Thúy Kiều chỉ nói lời “trân trọng” với ý nghĩa là “ tỏ ra quý mến, xem trọng” là chưa bộc lộ đúng tình cảm của người vợ chưa cưới tiễn chồng, lại không hợp cảnh lưu luyến đầm đìa nước mắt “châu sa mấy hàng”.

 

Do vậy, khi đã xác định Truyện Kiều được thi hào Nguyễn Du viết từ cuối thế kỉ XVIII, chúng ta phải tìm hiểu thời kì đó từ Hán Việt trân trọng thường được dùng với nét nghĩa nào? Trước đây trong Hán Việt từ điển, học giả Đào Duy Anh đã giảng: “Trân trọng: Xem quý, xem trọng = giữ gìn cẩn thận”. Các Từ điển của Trung Quốc như Vương Vân Ngũ Đại từ điển (tr. 221), Hán ngữ từ điển của Lê Cẩm Hy (tr. 741) vẫn còn giảng:“Trân trọng: Hảo hảo đích bảo trọng, thiện gia bảo trọng chi ý” nghĩa là: “chú ý giữ gìn, bảo trọng thân thể khỏe mạnh.”

 

Nguyễn Kim Thản trong Từ điển Hán Việt hiện đại (tr. 1244) giảng rõ cả hai nghĩa: “Trân trọng: 1) quý mến, 2) giữ gìn sức khỏe.”

 

Ví dụ: “Lưỡng nhân khẩn khẩn ác thủ, hỗ đạo trân trọng” nghĩa là: “Hai người nắm chặt tay, dẫn nhau giữ gìn sức khỏe”.

 

Vương Lộc trong Từ điển từ cổ (tr. 161) cũng giảng: “Trân trọng: bảo trọng. Chú ý giữ gìn sức khỏe”.

 

Như vậy, trước đây từ trân trọng dùng trong lúc chia tay thường được hiểu với nghĩa là: Dặn dò người ra đi chú ý giữ gìn sức khỏe.

 

Vì vậy trong tác phẩm Nhị Độ Mai khi tả cảnh chia ly cũng có câu:

 

Dặt dìu sẽ rót chén mồi,

                  Nghìn câu trân trọng, trăm lời biệt ly.

(câu 129-130)

 

Nhưng điều khẳng định quan trọng và thú vị nhất là chính thi hào Nguyễn Du trong Thanh Hiên thi tập tại bàiKý Giang Bắc Huyền Hư tử (Gửi Huyền Hư tử ở Giang Bắc) đã có câu:

 

Trân trọng hảo tự ái,

Thu cao sương lộ đa.

 

Dịch nghĩa:            

                              Xin trân trọng mà giữ mình cho tốt,

Cuối thu sương móc càng nhiều.

 

Dịch thơ:            

                                          Tấm thân gìn giữ kẻo mà,

Càng sang thu tiết sương sa càng nhiều.

 

(Phạm Khắc Khoan – Lê Thước dịch thơ)

 

Do vậy từ trân trọng trong cảnh Thúy Kiều tiễn Kim Trọng ở câu thơ:

 

Ngại ngùng một bước một xa,

                       Một lời trân trọng châu sa mấy hàng

 

không thể mang nét nghĩa hiện đại thường dùng của thế kỉ XX – XXI là “Lời nói ý quý mến, xem trọng” mà nên hiểu theo nghĩa của thì hào dùng từ thế kỉ XVIII là: “Lời Thúy Kiều dăn dò Kim Trọng nên chú ý giữ gìn sức khỏe trên đường về Liêu Dương chịu tang chú”.

 

 

Nguồn: Ngôn ngữ, số 6/2003

Bạn hãy đăng nhập vào Facebook để thực hiện bình luận và chia sẻ bản tin này với bạn bè.

arrow